Het Britse Creditcardverbod voor Gokken — Lessen voor Nederland

Op 14 april 2020 deed het Verenigd Koninkrijk iets wat geen enkel ander Europees land had gedurfd: een volledig verbod op het gebruik van creditcards voor alle vormen van gokken. Geen uitzonderingen, geen grijze gebieden — gewoon verboden. Zes jaar later is het de moeite waard om te kijken wat dat verbod heeft opgeleverd, en wat Nederland ervan kan leren.

Waarom het verbod er kwam

De aanleiding was ontnuchterend. De UK Gambling Commission constateerde dat 800 duizend Britten hun creditcard gebruikten voor gokken. Van die groep was 22 procent probleemgokker — een verhouding die ver boven het gemiddelde lag. Neil McArthur, destijds CEO van de UK Gambling Commission, was ondubbelzinnig: gokken met creditcards kan tot aanzienlijke financiële schade leiden, en het verbod moest de risico’s minimaliseren van gokken met geld dat mensen niet bezitten.

De logica was simpel: een creditcard is een lening. Gokken met een lening is inherent risicovol. En de meest kwetsbare groep — probleemgokkers — gebruikte creditcards disproportioneel vaak. Het verbod was geen morele uitspraak over gokken zelf, maar een gerichte maatregel om een specifiek schadelijk patroon te doorbreken.

Wat me opvalt als ik de Britse context vergelijk met de Nederlandse, is het verschil in schaal. Het VK had op dat moment een volwassen, gereguleerde gokmarkt met tientallen miljoenen actieve spelers. Nederland opende zijn legale online markt pas in oktober 2021 — anderhalf jaar na het Britse verbod. De Nederlandse wetgever had de kans om van de Britse ervaringen te leren, en koos bewust voor een andere aanpak.

Resultaten na zes jaar

De resultaten van het Britse verbod zijn gemengd, en dat is eerlijk om te zeggen. Aan de positieve kant: het aantal probleemgokkers dat rapporteerde creditcards te gebruiken voor gokken is aanzienlijk gedaald. De directe koppeling tussen krediet en gokken is doorbroken bij legale operators — geen enkele Britse bookmaker of online casino accepteert nog creditcards.

Maar de keerzijde is er ook. Een deel van de spelers die voorheen met creditcards gokten, is uitgeweken naar alternatieve betaalmethoden — e-wallets, prepaid kaarten, bankoverschrijvingen. De onderliggende neiging om met geleend geld te gokken verdwijnt niet door een betaalmethode te verbieden. Wie vastbesloten is om op krediet te gokken, vindt manieren om dat te doen — een persoonlijke lening afsluiten en via de bankrekening storten is technisch geen creditcardgokken, maar het resultaat is hetzelfde.

En dan is er het effect op illegale operators. In het VK zijn er voortdurend oproepen om Visa en Mastercard harder aan te pakken voor het faciliteren van betalingen aan ongereguleerde goksites. De kritiek is dat de kaartnetwerken transacties naar illegale operators doorlaten terwijl ze bij legale operators braaf de creditcardban naleven. Dat creert een perverse prikkel: de legale markt wordt strenger, de illegale markt profiteert. Het is een dynamiek die Nederlandse beleidsmakers goed in de gaten houden — want precies dezelfde spanning speelt hier.

Vergelijking met Nederland

Nederland koos niet voor een totaalverbod, en de reden is deels pragmatisch, deels principieel. Pragmatisch: de Nederlandse legale markt is jong en kwetsbaar. De kanalisatie — het percentage van het gokgeld dat naar legale operators gaat — is al onder de vijftig procent gezakt. Een creditcardverbod zou die kanalisatie verder onder druk zetten door spelers extra redenen te geven om naar illegale operators te vertrekken.

Principieel: Nederland heeft gekozen voor een systeem van limieten en verificatie in plaats van verboden. De netto stortingslimieten van 700 en 300 euro per maand, de verplichte iDEAL Wero-storting voor verificatie, de inkomenstoets bij hogere limieten — het zijn instrumenten die het risico van creditcardgokken beperken zonder de betaalmethode zelf te verbieden.

Is de Nederlandse aanpak beter? Dat hangt af van je definitie van “beter”. Het Britse model is radicaler en elimineert het risico van creditcardgokken bij legale operators volledig. Het Nederlandse model is genuanceerder en behoudt keuzevrijheid voor de speler, maar leunt zwaarder op de zelfdiscipline van diezelfde speler en de compliance van de operator.

Er zijn ook andere Europese modellen om van te leren. In Belgie is online gokken beperkt tot een klein aantal vergunde aanbieders, met strenge beperkingen op reclame en betaalmethoden. Spanje hanteert een belastingmodel dat gokverliezen aftrekbaar maakt tegen winsten — een benadering die de effectieve belastingdruk verlaagt. Italie heeft een breed vergunde markt met relatief lage belastingtarieven maar strikte regels rond identiteitsverificatie. Elk land worstelt met dezelfde fundamentele spanning: hoe bescherm je kwetsbare spelers zonder de legale markt zo onaantrekkelijk te maken dat het geld naar illegale operators vloeit?

De Britse ervaring laat zien dat een creditcardverbod geen wondermiddel is. De illegale gokmarkt in het VK is niet kleiner geworden na het verbod — eerder het tegendeel. En de totale gokuitgaven van Britten zijn niet noemenswaardig gedaald. Wat wel veranderde: de aard van de schulden. Minder creditcardschulden specifiek gerelateerd aan gokken, maar een verschuiving naar andere vormen van lenen — persoonlijke leningen, rood staan, lenen van familie. Het onderliggende probleem — gokverslaving — lost een betalingsverbod niet op.

Wat ik wel zie: de politieke druk in Nederland om strengere maatregelen te nemen groeit. De stijging van de kansspelbelasting naar 37,8 procent, de dalende kanalisatiecijfers en de voortdurende zorgen over probleemgokken voeden het debat over of Nederland niet alsnog het Britse pad op moet. Of dat een creditcardverbod zou inhouden, een uitbreiding van de stortingslimieten naar nul, of een compleet ander model — dat is een politieke vraag die nog geen antwoord heeft.

Mijn inschatting: een volledig creditcardverbod naar Brits model is voor Nederland op korte termijn onwaarschijnlijk, maar op middellange termijn niet uit te sluiten. De les uit het VK is dat zo’n verbod werkt bij legale operators, maar het probleem verschuift naar de illegale markt — en daar is het oncontroleerbaar. Wie meer wil weten over hoe Nederland gokken op krediet momenteel reguleert, vindt de details in mijn stuk over de Nederlandse regels rond gokken op krediet.